۳. سندرم «مدیر مدرسه»
تحلیلگر: مرضیه قنبری
خانم قنبری این پازل را با نقدِ فرهنگِ مدیریتی تکمیل میکند.
والدینِ مزاحم: او حاکمیت را به مدیر مدرسهای تشبیه میکند که والدین (مردم) را پشت در نگه میدارد و میگوید «خودم صلاحتان را میدانم، شما دخالت نکنید».
تربیتِ فالوور: نتیجهی این نگاه، تربیتِ جامعهای است که یا «عصیانگر» میشود یا «فالوور» .
خانم نجمه قنبری هشدار میدهد که فالوورها در روزِ خطر، فقط تماشاچیاند و نمیتوانند بارِ انقلاب را به دوش بکشند.
فصل سوم: راهبردِ خروج (نقشهراه عملیاتی)
بر اساس جمعبندیِ نظرات، بهویژه دیدگاههای راهگشای دکتر روحالله ایزدخواه، برای خروج از این بنبستِ تاریخی، نیاز به یک تغییرِ فازِ فوری در سه سطح داریم:
راهبرد اول: تغییر دکترین امنیتی (از «کنترل» به «تعامل»)
مخاطب: نهادهای امنیتی و حاکمیتی
پذیرشِ هزینهی آزادی:
سیستم باید بپذیرد که «جامعهی زنده»، سر و صدا دارد. امنیتِ گورستانی، امنیتِ پایداری نیست. باید به مردم اجازه داد مشارکت کنند، حتی اگر در ابتدا این مشارکت ناقص، پرخطا و «غلطغلوط» باشد. دیکتهی نانوشته غلط ندارد، اما دیکتهی مردمسالاری حتماً غلط دارد و باید این هزینه را برای رشدِ بلوغِ سیاسی پرداخت.
تغییر ابزار: نیروی امنیتی باید از فازِ «پروندهسازی» خارج شده و مهارتِ «گفتوگو در میدان» را بیاموزد. بهجای بازداشتِ دانشجوی معترض یا فعالِ فلسطین، باید بتواند با او تعامل کند.
راهبرد دوم: ساختارشکنی از پایین (استراتژی هستهها)
مخاطب: فعالان فرهنگی و اجتماعی
دکتر ایزدخواه تأکید میکند که نباید منتظرِ اصلاحِ ساختار از بالا ماند. راهبردِ اصلی، «تولیدِ قدرت از پایین» است.
تئوریِ «ریز-ساختارها»
راهِ نجات، تمرکز بر «حلقههای میانی و پایین» است. باید هزاران هستهی کوچک، مستقل و چابک در قالبِ مسجد، هیئت، تعاونی محلی و گروههای جهادی شکل بگیرد.
چرا هستههای کوچک؟* چون هستههای کوچک، زیرِ رادارِ بروکراسی و امنیت قرار نمیگیرند و انعطافپذیرند. وقتی هزاران هستهی مستقل فعال شوند، سیستم مرکزی تواناییِ حذف یا کنترلِ تکتکِ آنها را ندارد و مجبور به «پذیرشِ قاعدهی جدید» میشود.
راهبرد سوم: مردمیسازیِ اقتصاد (بهعنوانِ ضامنِ بقا)
مخاطب: سیاستگذاران و نخبگان
سیاست بدون اقتصاد، شعاری بیش نیست.
خلعِ سلاحِ دولتِ رانتی: (برگرفته از نظرات بلیغ و ایزدخواه) تا زمانی که اقتصاد دستِ دولت است، دولت ارباب است. راهبردِ عملیاتی، انتقالِ واقعیِ مالکیت و مدیریتِ اقتصاد به همان «هستههای مردمی» (تعاونیها) است.
تضمینِ مشارکت: وقتی معیشت، بازار و خدمات شهری توسطِ خودِ مردم اداره شود، دولت دیگر نمیتواند پس از رفعِ بحران، به تنظیماتِ کارخانه برگردد؛ زیرا شریانِ حیاتیِ کشور در دستِ شبکههای مردمی است.
جمعبندی نهایی
پیامِ این شش سند، یک هشدارِ تاریخی است:
جمهوری اسلامی اگر میخواهد از «گردنههای سختِ پیشرو» عبور کند، چارهای ندارد جز اینکه «خودزنیِ امنیتی» را متوقف کند. روایتِ تلخِ خانم اسکندری نشان داد که ما در حالِ قطع کردنِ بازویِ خودمان هستیم.
راهکار، نه در دوربینهای بیشتر و نه در پلیسِ مجهزتر است؛ راهکار در «تکثیرِ هستههای مقاومتِ مردمی» در اقتصاد و فرهنگ است؛ جایی که مردم، نه تماشاچی و فالوور، بلکه «بازیگرانِ اصلیِ» میدان باشند.
